De testosteron-implosie
vrijdag, maart 27th, 2009Donderdagavond 26 maart, De kansen van de crisis
Dennis Molendijk
Wat een heerlijke foto van Nout Wellink vanochtend (vrijdag) in de Volkskrant. Wellink is zo langzamerhand de rode draad in het programma Crisis in Frascati aan het worden. Zijn naam én zijn rol in de crisis worden met grote regelmaat genoemd. Onderschrift bij de foto: “Tussen schuld en geen schuld aan de crisis, zit een groot grijs gebied, zegt Nout Wellink, president van De Nederlandse bank (DNB). En hijzelf staat in het midden.”
De avond ervoor hebben we het in Frascati over De crisis en ik. In een korte introductie op de avond leg ik een verband tussen het klassieke personage Oedipus en Nout Wellink. Wat hen verbindt is de hardnekkig menselijke eigenschap om ‘het kwaad’ en de verantwoordelijkheid altijd als vanzelf buiten jezelf te zoeken. De Volkskrant: “Mij is de eer geworden dat ik de hoofdprijs heb gewonnen”, reageert Wellink met trage dictie. “Ik treed nederig terug van die eerste plaats ten gunste van de voorzitter van de VEB.’ Het zijn tenslotte de aandeelhouders – VEB-leden – die joegen op hogere rendementen.
Het is de fundamentele attributiefout. Vergeet de term, onthoudt het mechanisme: bij vervelende gebeurtenissen (veel te laat op een afspraak, tentamen gemist, etc.) heeft de mens de natuurlijke neiging om wanneer het een ánder betreft, dat vervelende gedrag toe te schrijven aan diens karakter (hij is lui, onbetrouwbaar, kan geen verantwoordelijkheid aan). Echter wanneer het jezelf betreft, zijn het altijd de omstandigheden die de schuld hebben (de brug stond open, ik ben ook drie weken ziek geweest, etc.).
In de zaal gebeurt hetzelfde. Esther-Mirjam Sent (hoogleraar economische theorie) stelt in het debat van de avond dat de crisis goed is voor de vrouwen: “niet alleen behouden ze makkelijker hun baan dan mannen, maar het is ook typisch mannelijk gedrag dat de crisis heeft veroorzaakt: hebzucht, overdreven optimisme, risico nemen en gebrek aan vertrouwen.” Debatleider Pieter Hilhorst pakt het direct op en gaat het lijstje af in de zaal. Wat blijkt? Niemand is hebzuchtig….
“Wij zijn winnen gaan verwarren met verdienen.” Het is een zinnetje uit de tekst van NTG-acteur Aus Greidanus jr. Dramaturg Paul Slangen leest Greidanus’ tekst over een berooide bankdirecteur die nu voor het station de daklozenkrant verkoopt. De monoloog is kort, maar zit vol intelligente observaties en verwijzingen.
“Wij zijn winnen gaan verwarren met verdienen.” Hoe mooi is het contrast met de documentaire aan het begin van de avond: Charcoal People. Op het moment dat we het in Nederland hebben over de AOW die gaat van 65 naar 67, met uitzondering voor de zware beroepen, volgen we in deze prachtige documentaire enkele houtskoolwerkers in het Amazonegebied. Vooral indruk maakt een man van achter in de zeventig (!). In verbluffend mooie beelden en begeleid door een melancholieke soundtrack ervaren we via hem wat écht werken is. Snoeihard werken om te kunnen overleven en je familie te onderhouden. Het debat over De crisis en ik krijgt daardoor toch – hoe zal ik het zeggen – een breder perspectief.
In het debat zitten drie sprekers. Rechts aan tafel filosoof Karim Benammar en hoogleraar Esther-Mirjam Sent. Dan een lege stoel. En dan Kees Hudig. Die lege stoel is waarschijnlijk toeval, maar het markeert een scherpe tegenstelling tussen de ‘partijen’.
Voor aanvang van het debat geeft Kees Hudig (publicist, activist en andersglobalist) een presentatie over het internationale project Mapping the Crisis van Lize Mogel (US) en Casco (Office for Art, Design and Theory). Hoe ziet de mondiale crisis eruit? Wereldwijd wordt aan mensen gevraagd om visualisaties te maken over de crisis. Ook in Frascati hebben velen al een tekening gemaakt. Uiteindelijk worden al die tekeningen gebruikt voor één groot kunstwerk.
