Dennis Molendijk

Het meest aansprekende politieke toneel dat ik ooit zag was in het – hou je vast – National Theatre in Londen. Al bij de eerste try-out van Stuff Happens (David Hare) zitten vijftienhonderd (!) toeschouwers in de zaal. Al deze mensen zitten daar omdat ze zich willen verhouden tot de actualiteit. Stuff Happens is een grote voorstelling (meer dan dertig acteurs), maar tegelijkertijd zeer eenvoudig en efficiënt geënsceneerd. Het is een theatrale reconstructie van de hele aanloop van de tweede Golfoorlog op basis van documentair materiaal. Zelden zo’n opwinding gevoeld in de zaal. Opmerkingen van Blair, Bush en de andere hoofdrolspelers vallen als cabaret-punch lines. Groot plezier én verbijstering wisselen elkaar af en álle gesprekken in de pauze en na afloop gaan over dat wat het publiek bezig houdt: hoe zijn we in godsnaam met z’n allen in deze mission impossible beland? En waar gaat het nu écht om?

Hier werkte het theater zoals het eeuwen geleden al bij de Grieken werkte: als een forum, waarin je bij elkaar komt om je collectief te verhouden tot iets dat je verwart. En in die zin is de ambitie van Crisis in Frascati identiek.

‘Of ik me als een soort toezichthouder zou willen verbinden aan het programma?’ Dat was de vraag die artistiek directeur Mark Timmer me stelde. ‘Het is bij elkaar zoveel, we hebben behoefte aan verbindingen.’ Ik ben onder de indruk van het krankzinnige programma en de ambitie die eruit spreekt en zeg ja, met slechts twee lichte twijfels. Eén: wordt het niet teveel een braderie? Twee: is het wel verstandig om er zo in te duiken, net nu ik heb besloten om even afstand te nemen van het theater. Ben ik – moe van het naar binnen gekeerde klein denken binnen de sector – wel de juiste persoon?

Om met dat laatste te beginnen; ik denk dat die twijfel terecht was. Wanneer je mijn enthousiasme gedurende Crisis in Frascati ziet als een beurskoers, dan had ik vlak na de helft een forse terugval in een verder zeer positieve en groeiende markt die je – zo heb ik geleerd – een Bull-market noemt. Met terugwerkende kracht zie ik dat het tijdelijk verlies in vertrouwen vooral met mij en veel minder met de feiten te maken had. A fact is a fact, but perception is reality. Ik ergerde me halverwege de rit aan enkele theatermakers die wel heel erg klein dachten en gemakzuchtig en ijdel hun dingetje kwamen doen. Wat zit ik hier te doen?dacht ik Wát komen zij hier doen? Ik miste de ambitie van die makers om dáádwerkelijk iets te wíllen toevoegen aan het programma, ál is het snoeiharde kritiek op de zin/onzin van Crisis in Frascati. Nu, met een zekere afstand, zie ik dat het vooral mijn eigen allergie voor dit soort gedrag is geweest. Wanneer ik de theatermakers de revue laat passeren, dan waren vrijwel alle bijdragen juist zéér betrokken, slim en/of confronterend.

10 dagen en vijftig programmaonderdelen verder

Was het een braderie? Nee! Was het teveel? Natuurlijk. Was het relevant?……….

Over dit laatste valt wel wat te zeggen. De Crisis in Frascati viel precies samen met de drie weken onderhandelen van het kabinet om te komen tot een crisispakket. Hyperactueel dus. Tegelijkertijd merkte je gedurende de drie weken ook een zekere berusting. De grote sociale onrust in de weken voor aanvang van het project zwakte in die drie weken langzaam af. Joeg Willem van Middelkoop ons in het startdebat nog de stuipen op het lijf, in de slotdagen sprak filosoof Karim Benammar van “slechts een verkoudheid van het systeem”. Moe, murw en het einde der tijden dat op zich liet wachten, langzaam druppelde de acute nood weg uit het programma. Maar dat maakte het niet minder relevant. Natuurlijk kun je flauw zijn en zeggen dat in één try-out van Stuff Happens, meer toeschouwers zich verhielden tot de actualiteit dan in tien dagen Frascati. Maar voor die toeschouwers die er waren – en velen kwamen meerdere avonden achter elkaar – werkte Crisis in Frascati, zoals het bedoeld was, als een forum.

(meer lezen…)

We were only in it for the money! Het resultaat van de tiendaagse beursgang van Frascati. Ramzi Saouma reports, voor de laatste keer:
fif-final-report1

Zaterdag 28 maart, Morgen is alles anders

Dennis Molendijk

ja, je kon dat aan zien komen hé

Lex Bohlmeijer staat achter het katheder en preekt/speelt de woorden van een oude griendsnoeier uit de Betuwe. Fragmenten over de crisis, geselecteerd uit een anderhalf uur durend interview dat Bohlmeijer had met de man.

de schepping is zo gemaakt

dat ze mekaar dan toch weer uitroeien

hetzij of door ziektes

of ze maken mekaar af

dat kan de mens toch niet laten

en as dat niet zou gebeuren

nou ja

men denkt dat hij het alleen voor het zeggen heeft

o hier op aarde

nou vergeet het maar

want as je altijd in de natuur gewerkt hebt

zoals wij

dan besef je heel goed dat wij niet de enigste zijn die recht hebben

hier op de op de aarde

nee

nee

De teksten van de man zijn van een ontroerende schoonheid, de meest poëtische van Crisis in Frascati.

kijk na de oorlog toen kreeg je al

toen waaide het over van Amerika

of alles moest beter groter he

de mensen die die die ja die wilden steeds meer

meer meer

tis tis gegroeid hè

het is de laatste vijftig jaar is dat gegroeid

bij ons was het beperkt

wij zagen toch wel gebeuren dat het fout liep

wij zagen dit al aankomen

dat ze teveel wilden

en de groten, de groten hadden nooit meer genoeg

kijk als een multimiljonair nog opgepakt wordt om omdat die de

zaken aan het oplichten is

dat die nog nie genoeg heb

ja waar zijn we dan mee bezig?

da’s niet goed he

je moet een keer tevreden zijn

De boerenwaarheden van de griendsnoeier ontroeren me. Dat is het mooie van theater, dat je mensen een stem kunt geven. En dat je echt kunt luisteren in plaats van alleen maar aanhoren. Lex Bohlmeijers tekst is één van de negen acts van vanavond. Nog afgezien van de zeer sterke documentaire Surplus waarmee de avond begint én een handout van een korte scène van Magne vd Berg. Deze hoeveelheid van negen onderdelen in het live gedeelte maakt het geheel tot een bonte avond. Maar wel één van een hoog niveau. Het doet me denken aan de theateravonden op mijn middelbare school. Je kunt betoverd raken door de artiesten en hun optredens en je weet dat het veilig is én behaaglijk én dat het je niet lang genoeg kan duren. Je bent onder vrienden. Dag tien van De crisis in Frascati is dus vooral een fijne avond.

(meer lezen…)

Vrijdagavond 27 maart, Incasso

Dennis Molendijk

Het sterkste van de voorstelling Incasso van het Sloveense gezelschap Via Negativa is de code die bij aanvang wordt vastgelegd met het publiek. Nadat iedereen op het toneel entree heeft betaald, stelt de gastvrouw ons gerust.

“U heeft een goede investering gedaan

  U wilt vanavond een échte ervaring

  U wilt mij zien zoals ik ben

  U wilt iets confronterends

  U wilt diepgang

  U wilt iets sexueels 

  U wilt nog veel meer

  U wéét waar u in investeert

  U bent een goed publiek.”

Wat volgt is een performance over geld. Met écht geld. Ons geld. En dat geld verdwijnt als sneeuw voor de zon in vele lichaamsopeningen. Acteurs kleden zich uit en aan en weer uit. In zeven a acht scènes worden evenzoveel kunstwerken gemaakt met ‘gerecycled’ geld. Te koop na afloop van de voorstelling. Het hoofdstuk van de collectie, met een prijs van honderd euro, wordt niet verkocht. Even dreigt de veilingkoorts van de eerste avond Crisis in Frascati ons weer in de greep te krijgen, maar hoger dan vijftig Euro willen wij Hollanders niet gaan. Nee, dan de toeristenkiekjes – kíjk, wij waren erbij! –, die vliegen na afloop van de voorstelling voor twee Euro over de toonbank.

De voor- en nadelen van een festival. Aangekondigd als schokkend, hard en confronterend blijkt de voorstelling vooral esthetisch en charmant. Als professionals in Crisis in Frascati hebben we in de voorbijgaande dagen al vaker geld in rook zien opgaan, in de frituurpan zien verdwijnen, of zelfs ongekookt gegeten zien worden. Daarnaast brandt de opmerking van Filosoof Karim Benammar nog steeds op onze trommelvliezen: “We moeten vooral beter leren verspillen. En gelukkig is kunst de ultieme verspilling.”

Daar waar op andere plekken de voorstelling ‘inslaat als een bom’, is Incasso nu zo ingekaderd dat het niet ontregelend maar vooral bevestigend werkt.

Wat wél inslaat als een bom is de laatste act van de avond. Ik word totaal van mijn sokken geblazen. Wat je noemt knock-out door een linkse hoek. Tot mijn verbijstering komen twee frisse dames en twee enthousiaste heren op en spelen een scène uit een voorstelling Blijspel (regie Roy Peters), die binnenkort in Frascati in première gaat. Het is een muzikale sketch in de traditie van Farce Majeure en Purper. Ik raak helemaal in paniek. Totaal allergisch voor dit soort podiumkunst kan ik nergens ook maar het begin van een pastiche ontdekken. Ik ken de makers niet – dat ligt aan mij – en dus mis ik de context (en dus de ironie). In het publiek wordt gelachen, alsof het tof en leuk is. Het zijn voor mij de meest ontregelende vijf minuten van het hele programma tot nu toe. We – ik in ieder geval – hebben altijd een grote mond over dat kunst moet confronteren en ontregelen, maar wanneer we het werkelijke ervaren zijn we minder stoer. Dan blijkt dat het juist menselijk is om te zoeken naar bevestiging. Thuis aangekomen zoek ik direct in het programmaboekje van Frascati een beschrijving van de aanstaande voorstelling Blijspel. Ik krijg iets meer zicht op Roy Peters en de aard van de voorstelling. Het stelt me een beetje gerust. Toch schiet ik midden in de nacht wakker met de Blijspel sketch op mijn netvlies en kom daarna moeilijk in slaap. Nee, dan kies ik toch maar liever voor de veilige variant van toneel waarin de euro’s verdwijnen in vagina’s, anussen, monden en in de urine. Niet erg heldhaftig van me, ik geef het toe.

(meer lezen…)

Foto’s Meier Boersma
(meer lezen…)